Odżywianie i ciało

To jest obszar, w którym objaw najbardziej myli. Rozmowa toczy się o kaloriach, wadze i silnej woli, a problem leży zupełnie gdzie indziej: w tym, że jedzenie stało się jedynym dostępnym sposobem regulowania emocji albo jedynym obszarem, nad którym da się mieć władzę.

Kiedy jedzenie przestaje być jedzeniem

Sygnały, które warto znać, zanim będzie widać cokolwiek z zewnątrz:

• myślenie o jedzeniu zajmuje coraz większą część dnia
• pojawiają się zasady: co wolno, czego nie, o której, ile
• jedzenie z innymi robi się kłopotliwe, więc zaczynasz go unikać
• po jedzeniu przychodzi wstyd albo potrzeba „odrobienia" go

Szerzej: gdy jedzenie przestaje być jedzeniem.

Pytanie nie brzmi „ile jesz". Brzmi „ile miejsca w Twojej głowie zajmuje jedzenie".

Trzy obrazy, które warto rozróżniać

Anoreksja. Pierwsze sygnały pojawiają się długo przed tym, zanim cokolwiek widać: rosnąca lista zakazanych produktów, rytuały przy posiłkach, wycofanie z sytuacji towarzyskich, chłód i zmęczenie. Anoreksja: pierwsze sygnały.

Bulimia. Najtrudniejsza do zauważenia, bo waga bywa prawidłowa. Sygnałami są raczej: znikanie zaraz po posiłku, ślady na zębach i dłoniach, wahania nastroju. Bulimia: sygnały, które łatwo przeoczyć.

Napadowe objadanie się. Wieczorne jedzenie bez głodu, do dyskomfortu, w poczuciu utraty kontroli, a potem wstyd. To najczęstsze zaburzenie odżywiania i jednocześnie najrzadziej nazywane po imieniu: objadanie się emocjonalne.

Dlaczego kolejna dieta kończy się tak samo

Bo restrykcja uruchamia mechanizm, który jest starszy od wszystkich diet: organizm broni się przed deficytem, a psychika przed zakazem. Stąd przewidywalny cykl: zakaz, napięcie, złamanie, wstyd, jeszcze ostrzejszy zakaz. Opisaliśmy go w tekście efekt jojo.

Ciało i porównywanie

Nienawiść do własnego ciała rzadko dotyczy wyglądu. Częściej jest miejscem, w którym zbiera się wszystko inne: wstyd, poczucie braku kontroli, porównywanie się z obrazami, które w większości są obrobione. O tym: nienawidzisz swojego ciała.

Jeśli martwisz się o kogoś bliskiego

Nie komentuj wyglądu, także pozytywnie, bo każde zdanie o ciele wzmacnia to, wokół czego kręci się cały problem. Nie kontroluj talerza. Mów o tym, co widzisz w zachowaniu i o co się martwisz, a nie o kilogramach.

Przy podejrzeniu anoreksji albo bulimii u nastolatka nie czeka się i nie obserwuje przez pół roku. Zaburzenia odżywiania mają jedną z najwyższych śmiertelności spośród zaburzeń psychicznych, a rokowanie zależy głównie od tego, jak wcześnie zacznie się leczenie.

Kiedy iść do specjalisty

• myślenie o jedzeniu i ciele zajmuje większość dnia
• pojawiają się wymioty, środki przeczyszczające albo wyczerpujące ćwiczenia „za karę"
• unikasz jedzenia z innymi
• waga wyraźnie spada albo skacze
• objadanie wraca mimo prób opanowania go

Pierwszym krokiem bywa lekarz, bo część skutków jest somatyczna i wymaga sprawdzenia, ale sama praca nad przyczyną odbywa się z psychoterapeutą.