Grudniowe popołudnie. Wyciągasz z szafy pudło z ozdobami. Na wierzchu leżą lampki, które co roku rozplątywał on, mrucząc coś pod nosem.
Siadasz na podłodze z kablem w rękach. Nie wiesz, czy w ogóle chcesz tę choinkę.
Jeśli to Twoje pierwsze święta bez męża, ten tekst jest dla Ciebie. Nie ma tu jednej dobrej drogi. Są decyzje, które możesz podjąć po swojemu.
Nie wiem, czy w ogóle chcę obchodzić te święta
Masz prawo nie wiedzieć. W pierwszym roku żałoby wiele kobiet waha się do ostatniej chwili.
Masz kilka możliwości i każda jest w porządku:
- U siebie, jak zawsze. Wtedy czujesz, że on dalej jest blisko.
- U dzieci albo u rodzeństwa. Inny dom, inny stół, mniej wspomnień w każdym kącie.
- Krótko i skromnie. Kolacja, opłatek i nic więcej.
- Zupełnie inaczej. Wyjazd, spacer po lesie, wieczór z jedną bliską osobą.
Uprzedź rodzinę, że plan może się zmienić. Powiedz tak: „Chcę być z Wami, ale nie wiem, jak się będę czuła. Może wyjdę wcześniej”.
Kto teraz zrobi to, co robił on?
W każdym domu święta mają podział ról. On kupował karpia, przynosił choinkę albo czytał Ewangelię przed kolacją. Teraz te miejsca są puste.
Spisz na kartce, co zwykle robił. Przy każdej rzeczy wybierz jedno:
- Oddaję. Syn kupi choinkę, wnuk przeczyta fragment.
- Robię sama. Bo chcę, a nie dlatego, że muszę.
- Odpuszczam. W tym roku tego po prostu nie będzie.
Każdy wybór jest dobry. Ważne, żeby był Twój, a nie z rozpędu, bo „tak się zawsze robiło”.
Co zrobić z jego miejscem przy stole
Puste krzesło to często najtrudniejszy moment wieczoru. Siadasz, patrzysz w tamtą stronę i ściska Cię w gardle.
Możesz zostawić to miejsce i postawić przy nim świecę albo jego zdjęcie. Możesz też zmienić układ stołu, żeby nikt nie siedział naprzeciw pustki.
W polskich domach zostawia się dodatkowe nakrycie. Dawniej mówiło się, że to także miejsce dla tych, którzy odeszli. W tym roku możesz je tak potraktować.
Nie ma dobrego ani złego sposobu na jego krzesło. Jest tylko ten, który dziś jesteś w stanie unieść.
Wszyscy boją się wymówić jego imię
Rodzina często milczy o zmarłym, bo nie chce Cię zranić. A Ty siedzisz przy stole i czujesz, że on znika drugi raz.
Możesz przerwać tę ciszę pierwsza. Powiedz tak: „Chcę, żebyśmy dziś o nim mówili. Opowiedzcie, co pamiętacie z jego świąt”.
Często padają wtedy historie, których nie znałaś. Ktoś się zaśmieje, ktoś zapłacze. To jest w porządku.
Gdy ktoś pyta, jak się trzymasz, nie musisz udawać. Powiedz tak: „Jest mi ciężko. Dobrze, że jesteście”.
Więcej o tym, czego się spodziewać w pierwszym roku, przeczytasz w tekście żałoba po mężu.
Nie wiem, co odpowiedzieć na „Wesołych Świąt”
Przy opłatku każdy podchodzi z życzeniami. Słyszysz „zdrowia i radości” i masz ochotę uciec z pokoju.
Ludzie nie chcą Cię zranić. Po prostu nie znają innych słów. Nie musisz ich poprawiać ani udawać radości.
Możesz odpowiedzieć krótko: „Dziękuję. Tobie też spokojnych świąt”. Słowo „spokojnych” jest prawdziwsze niż „wesołych” i nikt nie zapyta dlaczego.
Jeśli przy opłatku zbiera Ci się na płacz, wyjdź na chwilę do kuchni albo na balkon. Wróć, kiedy będziesz gotowa. Nikt nie liczy minut.
Wieczór, gdy wszyscy już pojadą
Najtrudniej bywa nie przy stole, tylko później. Goście wychodzą, zmywasz naczynia i w domu robi się bardzo cicho.
Przygotuj ten moment wcześniej:
- Umów telefon. Z przyjaciółką albo z dzieckiem, na konkretną godzinę.
- Nie zostawaj z resztką wina. Alkohol w taki wieczór zwykle pogłębia smutek.
- Miej coś dla siebie. Ciepła herbata, koc, film, który znasz na pamięć.
Jak rozplanować całe święta godzina po godzinie, opisaliśmy w tekście święta w samotności.
Jeśli w nocy pojawia się myśl, że nie chcesz już żyć, zadzwoń pod 116 123. To telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie. W zagrożeniu życia dzwoń na 112.
Jeden krok na dziś
Weź kartkę i wypisz, co on robił w święta. Przy każdej rzeczy dopisz jedno słowo: oddaję, robię sama albo odpuszczam.
Potem zadzwoń do jednej osoby z rodziny i oddaj jej jedno zadanie. Tylko jedno. Reszta może poczekać.
Jeśli dziś nie masz siły nawet na kartkę, to też jest odpowiedź. Przeczytaj wtedy tekst o tym, jak przetrwać dzień po dniu.
FAQ
Czy wypada obchodzić święta w żałobie?
Tak. Żałoba nie zabrania świąt ani ich nie wymaga. Możesz ubrać choinkę albo jej nie stawiać. To Twoja decyzja, nie sąsiadów ani rodziny.
Czy iść na cmentarz w Wigilię?
Jeśli chcesz, idź, najlepiej z kimś bliskim. Jeśli boisz się, że potem nie dasz rady usiąść do kolacji, idź dzień wcześniej.
Co powiedzieć wnukom, które pytają o dziadka?
Mów prosto i prawdziwie: „Dziadek umarł. Tęsknimy za nim i możemy o nim mówić”. Nie ukrywaj łez, ale nie zostawiaj dzieci samych z pytaniami.
Czy to normalne, że chcę, żeby święta już minęły?
Tak. Wiele kobiet w pierwszym roku po stracie czeka, aż święta się skończą. To nie znaczy, że kochałaś go mniej. Znaczy, że ten czas jest bardzo ciężki.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje kontaktu ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli jest naprawdę ciężko: 116 123 (dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 przy bezpośrednim zagrożeniu.