Pogrzeb mamy. Wszyscy wokół płaczą, ciocia ściska Ci rękę. A Ty stoisz prosto i myślisz o tym, czy wystarczy ciasta na stypę.
Wieczorem leżysz w łóżku i czekasz na łzy. Nie przychodzą. Pojawia się za to inna myśl: „Co ze mną jest nie tak?”.
Jeśli to znasz, ten tekst jest dla Ciebie. Spokojnie. Z Tobą najpewniej wszystko jest w porządku.
Czy brak łez znaczy, że jej nie kochałam?
Nie. Płacz to tylko jeden ze sposobów przeżywania straty. Wiele kobiet, które bardzo kochały mamę, nie płacze na pogrzebie ani długo po nim.
Łzy nie są miarą miłości. Ludzie różnią się tym, jak okazują emocje.
Jedni płaczą łatwo przy filmie. Inni nie płaczą prawie nigdy, także wtedy, gdy bardzo cierpią.
Brak łez nie znaczy brak uczuć. Często znaczy, że uczucia są na razie za duże, żeby je poczuć.
Skąd się bierze to odrętwienie?
Gdy dzieje się coś bardzo trudnego, umysł często włącza coś w rodzaju bezpiecznika. Emocje są przyciszone, żebyś mogła działać.
Dzięki temu załatwiasz pogrzeb, dzwonisz do rodziny, wypełniasz papiery. Wiele osób mówi potem, że czuło się jak za szybą.
Takie odrętwienie bywa zwykłą częścią żałoby. Zwykle słabnie samo, gdy opadnie pierwszy szok. Więcej o tym, jak to wygląda na co dzień, przeczytasz w tekście o odcinaniu się od emocji.
Jak jeszcze może wyglądać żałoba?
Żałoba nie zawsze wygląda jak na filmach. Bywa cicha, praktyczna, a czasem bardzo zaskakująca.
- Działanie. Sprzątasz mieszkanie mamy, pracujesz więcej niż zwykle.
- Zmęczenie. Śpisz długo, a i tak jesteś bez sił.
- Złość. Na lekarzy, na rodzeństwo, czasem na samą mamę.
- Ulga. Zwłaszcza po długiej chorobie, gdy patrzyłaś, jak cierpi.
- Smutek z opóźnieniem. Łzy przychodzą po miesiącach, nagle w sklepie.
Każda z tych reakcji może się pojawić. Żadna nie jest zła.
Co, jeśli czuję ulgę?
Ulga po śmierci mamy budzi ogromne poczucie winy. A jest częsta.
Jeśli mama długo chorowała, ulga może znaczyć, że skończyło się jej cierpienie. I Twoje zmęczenie opieką. To nie znaczy, że chciałaś jej śmierci.
Jeśli relacja z mamą była trudna, ulga może mieszać się z żalem. Żal za tym, czego nie było i już nie będzie. To także jest żałoba.
Czy to ma związek z tym, jak mnie wychowano?
Czasem tak. Jeśli w Twoim domu płacz był zawstydzany, mogłaś nauczyć się go powstrzymywać. Zdania typu „nie becz” albo „weź się w garść” zostają w głowie na lata.
Bywa też, że w dzieciństwie musiałaś szybko dorosnąć. Byłaś tą, która się opiekuje, a nie tą, która płacze. Teraz, po śmierci mamy, ten nawyk wraca sam.
Nie musisz go od razu zmieniać. Warto go po prostu zauważyć i potraktować siebie łagodnie.
Co mówić ludziom, którzy się dziwią?
Czasem rodzina komentuje, że jesteś „twarda” albo „zimna”. To boli, zwłaszcza teraz.
Nie musisz się tłumaczyć. Powiedz tak: „Każdy przeżywa to po swojemu. Ja przeżywam po cichu”.
Jeśli ktoś naciska, powiedz tak: „Nie płaczę, ale to nie znaczy, że mi nie zależy. Proszę, nie oceniaj mnie”.
A sobie, gdy pojawia się wina, powiedz tak: „Kochałam mamę. Mój smutek po prostu wygląda inaczej”.
Jak dać sobie przestrzeń na emocje?
Nie musisz zmuszać się do płaczu. Możesz jednak stworzyć okazję, żeby emocje miały dokąd przyjść.
- Pobądź z jej rzeczami. Weź do ręki jej sweter, filiżankę, przepis zapisany jej pismem.
- Napisz do niej list. O tym, czego nie zdążyłaś powiedzieć.
- Posłuchaj jej muzyki. Albo obejrzyj stare zdjęcia.
- Zostań sama na chwilę. Na cmentarzu albo w miejscu, które lubiła.
Jeśli łzy nie przyjdą, to też w porządku. Ważne, że dajesz sobie czas na wspomnienia.
Kiedy warto porozmawiać z psychologiem?
Odrętwienie zwykle mija z czasem. Czasem jednak zostaje na długo i utrudnia życie.
- Nic nie czujesz od dłuższego czasu. Ani smutku, ani radości.
- Unikasz wszystkiego, co przypomina mamę. Tak bardzo, że to zmienia Twoje życie.
- Nie śpisz, nie jesz, nie dajesz rady w pracy.
- Masz myśli, że nie chcesz żyć.
Wtedy warto porozmawiać z psychologiem. Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, dzwoń na telefon zaufania 116 123 albo na 112.
Jeśli zamiast łez czujesz przede wszystkim pustkę, zajrzyj też do tekstu o pustce po śmierci mamy.
Jeden krok na dziś
Znajdź jedno zdjęcie mamy, które lubisz. Postaw je w miejscu, gdzie często bywasz.
Za każdym razem, gdy na nie spojrzysz, zatrzymaj się na kilka oddechów. Nie musisz nic czuć. Wystarczy, że na chwilę z nią jesteś.
Wieczorem zapisz w telefonie jedno wspomnienie o niej. Krótkie, nawet jedno zdanie.
FAQ
Dlaczego płaczę przy filmie, a po mamie nie?
Film to bezpieczny smutek, bo nie dotyczy Ciebie. Strata mamy jest dużo większa, więc umysł może ją przyciszać. To częste i z czasem zwykle się zmienia.
Czy łzy przyjdą później?
U wielu osób przychodzą po tygodniach albo miesiącach. Często w nieoczekiwanej chwili, na przykład w sklepie albo przy jej ulubionej piosence. U niektórych nie przychodzą wcale.
Czy coś ze mną nie tak, skoro wróciłam do pracy po tygodniu?
Nie. Dla wielu kobiet praca daje oparcie i rytm dnia. Ważne, żeby obok pracy znalazło się też trochę miejsca na wspomnienia.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje kontaktu ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli jest naprawdę ciężko: 116 123 (dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 przy bezpośrednim zagrożeniu.