Zaczyna się od pomocy w zakupach. Po roku prowadzisz cudze leki, wizyty, rachunki i telefon dzwoni o drugiej w nocy.
Nikt tego nie nazwał pracą, więc nikt nie policzył godzin.
Dlaczego to obciąża tak bardzo
Nie ma początku ani końca. Nie ma godzin pracy, urlopu ani zmiany. Jesteś dostępna cały czas i to jest największa różnica wobec każdego innego obciążenia.
Nie ma poprawy na horyzoncie. W opiece nad chorym dzieckiem jest perspektywa wyzdrowienia. Tutaj kierunek jest znany i to zmienia charakter zmęczenia.
Odwrócenie ról. Karmienie, mycie, pilnowanie leków u osoby, która kiedyś robiła to dla Ciebie. To bywa trudniejsze niż sama praca fizyczna.
Wina niezależnie od decyzji. Zrobisz mniej, jest wina. Zrobisz więcej i zaniedbasz swoją rodzinę, też jest wina.
Stare sprawy wracają. Opieka nad rodzicem, z którym relacja była trudna, uruchamia wszystko, co nie zostało zamknięte. To jest osobne, ciche obciążenie, o którym najtrudniej mówić.
Objawy wypalenia opiekuna
- ciągłe zmęczenie, także po przespanej nocy
- drażliwość i wybuchy nieproporcjonalne do sytuacji
- obojętność wobec osoby, którą się opiekujesz, po której przychodzi wstyd
- odkładanie własnych badań i wizyt lekarskich
- rezygnacja z kontaktów, bo „nie ma kiedy"
- myśli o tym, żeby to się już skończyło, i przerażenie tymi myślami
- sięganie po alkohol wieczorem, żeby wyłączyć głowę
Przedostatni punkt pojawia się u większości długoterminowych opiekunów i nie jest oznaką braku miłości. Jest oznaką wyczerpania.
Trzy rzeczy, które zmieniają najwięcej
1. Podział obowiązków na piśmie. Nie „wszyscy pomagamy", bo w praktyce oznacza to, że robi jedna osoba. Rozpisane: kto, co, w jakie dni. Rodzeństwo mieszkające daleko też ma zadania: rozmowy telefoniczne, rachunki, formalności, opłacenie pomocy.
Rozmowa o tym bywa najtrudniejszą rozmową w całej rodzinie i warto ją odbyć wcześnie, a nie po roku milczącej pretensji.
2. Jedna stała przerwa w tygodniu. Wpisana w kalendarz, nie „jak się uda". Kilka godzin, w których ktoś inny jest odpowiedzialny, a Ty nie odbierasz telefonu. To nie jest luksus, to warunek utrzymania się w tej roli dłużej niż rok.
3. Wsparcie z zewnątrz, o które trzeba wystąpić samodzielnie. Nikt nie zaproponuje tego z urzędu. Warto sprawdzić w ośrodku pomocy społecznej w gminie: usługi opiekuńcze, opieka wytchnieniowa, asystent osoby z niepełnosprawnością, świadczenia dla opiekunów, transport. Zakres i warunki różnią się między gminami, więc trzeba zapytać konkretnie o swoją.
Praktyczne rzeczy, które warto załatwić wcześnie
- Dokumenty. Upoważnienie do dokumentacji medycznej i do informacji o stanie zdrowia. Bez tego lekarz nie powie Ci nic.
- Sprawy urzędowe i finansowe. Ustalone zawczasu, dopóki rodzic jest w stanie decydować. Odkładanie tego jest jedną z najczęstszych przyczyn późniejszego chaosu.
- Orzeczenie o niepełnosprawności. Otwiera dostęp do części świadczeń i ulg.
- Jedna teczka na wszystko. Wypisy, leki, dawki, kontakty. Zwłaszcza gdy opiekuje się więcej niż jedna osoba.
Czego nie robić
Nie rezygnuj z pracy pochopnie. To decyzja, którą trudno odwrócić, a utrata dochodu, kontaktów i struktury dnia zwykle przyspiesza wypalenie zamiast je zmniejszać.
Nie odcinaj się od ludzi. Wycofanie z kontaktów jest najczęstszą i najkosztowniejszą oszczędnością czasu.
Nie rozstrzygaj starych spraw teraz. Opieka nad chorym rodzicem nie jest momentem na domykanie dzieciństwa. Można to zrobić osobno, ze specjalistą.
Nie odkładaj własnego zdrowia. Badania, sen i ruch są częścią opieki, nie jej przeciwieństwem.
Kiedy sięgnąć po pomoc dla siebie
- objawy wypalenia trwają miesiącami
- pojawia się obniżony nastrój, brak przyjemności i beznadzieja
- pijesz wieczorem, żeby przetrwać
- pojawiają się myśli, że nie ma po co żyć, wtedy natychmiast: 116 123 albo 112
Warto wiedzieć, że mężczyźni w roli opiekunów zgłaszają się po pomoc jeszcze rzadziej niż kobiety, a wiąże się to z przekonaniami o tym, jak powinien zachowywać się mężczyzna, co pokazał przegląd obejmujący 35 prób badawczych.
Pomaga też zmiana tonu wobec siebie. Metaanaliza 27 badań z losowym przydziałem wykazała, że programy uczące życzliwości wobec samego siebie obniżają stres, objawy depresji i lęku oraz zmniejszają samokrytycyzm. W tej roli samokrytycyzm bywa stały i wyjątkowo niesprawiedliwy.
Jeśli opieka dotyczy rodzica, z którym relacja była trudna, warto przeczytać osobno teksty o toksycznej relacji z matką i o parentyfikacji.
FAQ
Czym jest wypalenie opiekuna?
To wyczerpanie wynikające z długotrwałej opieki bez przerw i bez wsparcia. Objawia się stałym zmęczeniem mimo snu, drażliwością, obojętnością wobec podopiecznego, odkładaniem własnych badań, rezygnacją z kontaktów oraz myślami, żeby to się już skończyło, którym towarzyszy wstyd.
Jak podzielić opiekę nad rodzicem między rodzeństwo?
Na piśmie i konkretnie: kto, co i w jakie dni. Sformułowanie „wszyscy pomagamy" w praktyce oznacza, że robi jedna osoba. Rodzeństwo mieszkające daleko również ma zadania: telefony, formalności, rachunki albo opłacenie pomocy z zewnątrz.
Gdzie szukać wsparcia w opiece nad starszym rodzicem?
W ośrodku pomocy społecznej w swojej gminie. Warto zapytać konkretnie o usługi opiekuńcze, opiekę wytchnieniową, asystenta osoby z niepełnosprawnością, świadczenia dla opiekunów i transport. Zakres różni się między gminami, a nikt nie proponuje tych rozwiązań z urzędu.
Czy rzucić pracę, żeby opiekować się rodzicem?
To decyzja, którą trudno odwrócić, więc warto ją odłożyć i najpierw sprawdzić wszystkie inne możliwości. Utrata dochodu, kontaktów i struktury dnia zwykle przyspiesza wypalenie, zamiast je zmniejszać.
Czy to normalne, że mam myśli, żeby to się już skończyło?
Tak, pojawiają się u większości długoterminowych opiekunów i nie są oznaką braku miłości, tylko wyczerpania. Jeśli towarzyszy im obniżony nastrój, brak przyjemności albo picie alkoholu wieczorem, to sygnał, że pomoc jest potrzebna Tobie, nie tylko podopiecznemu.