Ojciec alkoholik i toksyczna matka: jak z tym żyć

Ojciec pił, a matka krytykowała, obwiniała albo była zimna? Jak to dzieciństwo wpływa na Ciebie dziś i od czego zacząć porządkowanie.

Marcin Rabczewski

Marcin Rabczewski, psycholog

7 min czytania·

W skrócie

Gdy ojciec pił, a matka raniła, dziecko nie miało bezpiecznego miejsca w domu. Dziś możesz czuć lęk, wstyd albo pustkę. Nie musisz bronić żadnego z rodziców. Możesz nazwać krzywdę, zadbać o dystans i uczyć się dawać sobie to, czego zabrakło.

W tym tekście9 części
  1. 01Dlaczego to boli podwójnie
  2. 02Jak mogła wyglądać toksyczna matka w takim domu
  3. 03Co to dzieciństwo robi z Tobą dziś
  4. 04Czy muszę ich nadal odwiedzać?
  5. 05Jak rozmawiać z matką, która nie widzi problemu
  6. 06Jak zacząć porządkować to dzieciństwo
  7. 07Kiedy sięgnąć po pomoc od razu
  8. 08Jeden krok na dziś
  9. 09FAQ

Niedziela u rodziców. Ojciec od południa „poprawia sobie humor” w garażu. Matka w kuchni syczy do Ciebie: „Przez Ciebie on tak pije, bo zawsze go denerwujesz”.

Masz już swoje dzieci i swój dom. A w tej kuchni dalej czujesz się jak mała dziewczynka, która nie wie, gdzie się schować.

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli w Twoim domu nie było ani jednego bezpiecznego rodzica.

Dlaczego to boli podwójnie

Gdy pije jeden rodzic, dziecko często szuka oparcia w drugim. U Ciebie tego oparcia nie było.

Ojciec był nieobecny przez alkohol. Matka była obecna, ale raniła. Krytykowała, obwiniała, karała ciszą albo robiła z Ciebie powierniczkę swoich żalów.

Zostawałaś sama z tym wszystkim. Bez nikogo, kto by powiedział: „To nie Twoja wina”.

To nie Twoja wina. Ani to, że pił, ani to, jak traktowała Cię matka.

Jak mogła wyglądać toksyczna matka w takim domu

Matka żyjąca z pijącym mężem często sama jest w wielkim stresie. To wyjaśnia, ale nie usprawiedliwia jej zachowania.

  • Obwiniała Ciebie. „Gdybyś była grzeczniejsza, ojciec by nie pił”.
  • Robiła z Ciebie dorosłą. Zwierzała się, kazała pilnować ojca, opiekować się rodzeństwem.
  • Ukrywała prawdę. „Tata jest chory” i zakaz mówienia komukolwiek.
  • Była zimna. Na przytulenie nie było siły ani czasu.
  • Wyładowywała złość. Krzyk i kary spadały na dzieci, a nie na męża.

Jeśli rozpoznajesz się w punkcie o „byciu dorosłą”, przeczytaj tekst o parentyfikacji, czyli dziecku w roli rodzica.

Co to dzieciństwo robi z Tobą dziś

Dziecko w takim domu uczy się przetrwać. Te same sposoby zostają w dorosłym życiu.

  1. Czujność. Ciągle sprawdzasz nastroje innych.
  2. Poczucie winy. Przepraszasz za rzeczy, na które nie masz wpływu.
  3. Trudność w proszeniu o pomoc. Nauczyłaś się, że i tak nikt nie przyjdzie.
  4. Ratowanie innych. Wiążesz się z ludźmi, którymi trzeba się opiekować.
  5. Pustka. Trudno Ci powiedzieć, czego naprawdę chcesz.

To nie są wady charakteru. To ślady po domu, w którym musiałaś szybko dorosnąć.

Często widać je najmocniej w związku i w relacji z własnymi dziećmi. Złapiesz się na tym, że mówisz słowami matki. Albo boisz się, że partner zacznie pić jak ojciec.

Czy muszę ich nadal odwiedzać?

Nie musisz. Dorosła córka ma prawo decydować, ile kontaktu jest dla niej znośne.

Dla jednych to rzadkie, krótkie wizyty. Dla innych tylko telefon na święta. Niektóre kobiety całkiem zrywają kontakt i to też jest wybór, który można uszanować.

Gdy matka obwinia Cię przy wizycie, powiedz tak: „Nie biorę odpowiedzialności za picie taty. Jeśli o tym mówisz, wychodzę”.

Gdy ojciec przychodzi pijany na rodzinne spotkanie, powiedz tak: „Nie zostanę, kiedy piłeś. Wrócę innym razem”.

Jak rozmawiać z matką, która nie widzi problemu

Wiele matek z takich domów broni męża i zaprzecza. Słyszysz: „Przesadzasz, nie było tak źle”.

Nie musisz jej przekonywać. Nie potrzebujesz jej zgody, żeby wiedzieć, co przeżyłaś.

Gdy matka zaprzecza, powiedz tak: „Pamiętamy to inaczej. Ja wiem, co czułam”. Potem zmień temat albo zakończ rozmowę.

Więcej o tym, jak radzić sobie z trudną matką w dorosłym życiu, przeczytasz w tekście o toksycznej matce dorosłej córki.

Nie musisz wygrać tej rozmowy. Wystarczy, że nie dasz sobie odebrać swojej pamięci.

Jak zacząć porządkować to dzieciństwo

Nie da się tego zrobić w tydzień. Można zacząć od małych rzeczy.

  • Opowiedz komuś. Wstyd rośnie w ukryciu, a słabnie, gdy ktoś Cię wysłucha.
  • Poszukaj grupy. Spotkania dla dorosłych dzieci alkoholików i grupy Al-Anon są bezpłatne.
  • Idź do poradni. Poradnie leczenia uzależnień przyjmują też rodziny, bezpłatnie i bez skierowania.
  • Dbaj o ciało. Sen, jedzenie i ruch to podstawa, gdy wracają stare emocje.

Część kobiet decyduje się też na pracę z psychologiem. Dobrze, gdy ma doświadczenie z rodzinami osób pijących.

Kiedy sięgnąć po pomoc od razu

Czasem przeszłość wraca z taką siłą, że trudno wstać z łóżka.

  • Myślisz o tym, żeby nie żyć. Dzwoń na 116 123 albo 112.
  • Ktoś z rodziców jest teraz agresywny. Grozi, bije, niszczy rzeczy.
  • Sama zaczynasz pić, żeby zasnąć albo się uspokoić.

Przy przemocy w domu dzwoń na Niebieską Linię: 800 120 002.

Jeden krok na dziś

Weź kartkę i dokończ krótkie zdania: „Od taty potrzebowałam…” oraz „Od mamy potrzebowałam…”.

Dokończ je szczerze, bez oceniania siebie. Potem przeczytaj na głos.

Zastanów się, czy jest ktoś w Twoim życiu, kto może dać Ci choć trochę tego dziś. Przyjaciółka, partner, grupa. A może Ty sama sobie.

FAQ

Czy ja też będę taka jak moi rodzice?

Nie musisz. To, że widzisz problem i o nim czytasz, już pokazuje, że patrzysz inaczej niż oni. Wzorce z domu można zauważać i krok po kroku zmieniać, także w relacji z własnymi dziećmi.

Czy mama też była ofiarą?

Możliwe, że tak. Jej trudne życie nie zmienia tego, że Ty zostałaś zraniona. Obie rzeczy mogą być prawdą naraz.

Czy muszę opowiadać rodzinie o tym, co przeżyłam?

Nie. Decydujesz sama, komu i ile mówisz. Na początek wystarczy jedna zaufana osoba.

Od czego zacząć, jeśli nie mam pieniędzy na terapię?

Od poradni leczenia uzależnień albo grupy DDA. W poradniach rodziny przyjmowane są bezpłatnie, bez skierowania.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje kontaktu ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli jest naprawdę ciężko: 116 123 (dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 przy bezpośrednim zagrożeniu.

Co możesz zrobić dalej

Test jest przesiewem i samooceną, nie diagnozą. Wynik nie zastępuje rozmowy ze specjalistą.

Przeczytaj też