Ten rodzaj przemocy zostawia najmniej śladów i najskuteczniej trzyma ludzi w miejscu. Nikt nie widzi siniaków. Widać za to, że ktoś nie ma jak wyjechać, wynająć mieszkania ani opłacić prawnika.
Jak to wygląda
Rzadko zaczyna się od zakazu. Zwykle od troski i podziału obowiązków.
Odbieranie kontroli:
- wspólne konto, do którego tylko jedna osoba ma realny dostęp
- wydzielanie kwot na tydzień i rozliczanie z paragonów
- pytania o każdy wydatek, także o kawę i bilet
- karta zablokowana albo z limitem tak niskim, że nie da się nic zrobić samodzielnie
Blokowanie zarobków:
- odradzanie pracy, zwykle argumentem o dzieciach albo o tym, że „przecież nie musisz"
- sabotowanie: awantura przed rozmową o pracę, brak wsparcia przy opiece, ciągłe telefony w godzinach pracy
- przekonywanie, że Twoja pensja i tak jest za mała, żeby miała sens
- zabieranie Twojej wypłaty na wspólne konto, do którego nie masz dostępu
Zadłużanie:
- kredyt albo karta na Twoje nazwisko, „bo Ty masz lepszą zdolność"
- niepłacone rachunki, które są na Ciebie
- podpisy pod dokumentami, których nie miałaś czasu przeczytać
Rozliczanie i upokarzanie:
- ciągłe przypominanie, kto tu zarabia
- traktowanie pracy w domu i opieki nad dziećmi jako niepracowania
- prezenty jako narzędzie: coś drogiego po awanturze, nic przez trzy miesiące po Twoim „nie"
Dlaczego to jest tak skuteczne
Bo odbiera nie poczucie wartości, tylko fizyczną możliwość odejścia.
Żeby wyjść, potrzeba kaucji za mieszkanie, pierwszego czynszu, pieniędzy na dzieci przez kilka tygodni i zwykle prawnika. To jest kilka albo kilkanaście tysięcy złotych. Osoba, która przez lata nie miała dostępu do własnych pieniędzy, nie ma tego skąd wziąć w tydzień.
Do tego dochodzi wstyd. Znacznie łatwiej powiedzieć znajomym „on krzyczy" niż „nie mam własnych pieniędzy i muszę prosić o dwadzieścia złotych".
Pierwszy krok: własne pieniądze
To jest jedyna rzecz, którą warto zrobić przed wszystkim innym, także przed rozmową o rozstaniu.
- Załóż własne konto w innym banku. Bez powiadomień na wspólny adres mailowy, z korespondencją elektroniczną, w banku, z którym nie macie nic wspólnego.
- Odkładaj małe, nieregularne kwoty. Reszta z zakupów, część wypłaty, cokolwiek. Regularne przelewy tej samej kwoty są najłatwiejsze do zauważenia.
- Zabezpiecz dokumenty. Dowód, akty urodzenia dzieci, umowa o pracę, dokumentacja medyczna, akt małżeństwa. Kopie u kogoś zaufanego albo w chmurze na koncie, o którym druga strona nie wie.
- Sprawdź swoją sytuację kredytową. Raz w roku możesz bezpłatnie sprawdzić swoje zobowiązania w Biurze Informacji Kredytowej. Jeśli ktoś brał kredyty na Twoje nazwisko, tam to zobaczysz.
- Zbierz dowody. Zrzuty ekranu wiadomości o pieniądzach, historia rachunków, zdjęcia dokumentów. Przydają się przy podziale majątku i przy sprawie o alimenty.
Jeśli sytuacja jest niebezpieczna, żadnego z tych kroków nie rób z domowego komputera ani z telefonu, do którego druga osoba ma dostęp.
Czego to nie jest
Nie każdy nierówny podział finansów to przemoc. Bywa, że jedna osoba prowadzi budżet, bo druga tego nie znosi, i obie o tym wiedzą.
Różnicę robią trzy pytania:
- Czy masz dostęp do informacji o wspólnych pieniądzach, gdybyś chciała?
- Czy możesz wydać rozsądną kwotę bez proszenia o zgodę?
- Czy podniesienie tematu pieniędzy kończy się rozmową, czy karą?
Trzy razy „nie" to nie jest kwestia stylu prowadzenia domu.
Gdzie szukać pomocy
- Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia": 800 12 00 02, całodobowo, bezpłatnie. Konsultacje także prawne.
- Ośrodek interwencji kryzysowej w powiecie: pomoc bezpłatna, także prawna, zwykle od razu.
- Bezpłatna pomoc prawna w punktach prowadzonych przez powiaty, po wcześniejszym umówieniu.
- 112 przy bezpośrednim zagrożeniu.
Przemoc ekonomiczna jest w Polsce jedną z ustawowo wymienionych form przemocy domowej, więc nie musisz udowadniać, że „to tylko pieniądze".
Po wyjściu
Skutki bywają podobne do innych form przemocy: nadmierna czujność, nawracające obrazy, kłopoty ze snem, poczucie winy za wydanie własnych pieniędzy. W pracy nad tym zaleca się terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie albo EMDR, zwykle w wymiarze 8 do 12 sesji.
Osobno warto popracować nad tym, jak mówisz do siebie o tych latach. Programy uczące życzliwości wobec samego siebie obniżają stres, objawy depresji i lęku oraz zmniejszają samokrytycyzm, co pokazała metaanaliza 27 badań z losowym przydziałem.
Przy przemocy terapia par nie jest wskazana. Wspólne spotkania w takim układzie bywają wykorzystywane przeciwko osobie krzywdzonej.
FAQ
Czym jest przemoc ekonomiczna?
To kontrolowanie drugiej osoby przez pieniądze: odbieranie dostępu do konta, wydzielanie kwot i rozliczanie z paragonów, blokowanie albo sabotowanie pracy, zabieranie zarobków oraz zadłużanie na jej nazwisko. W Polsce jest to jedna z ustawowo wymienionych form przemocy domowej.
Jak odróżnić przemoc ekonomiczną od zwykłego podziału finansów?
Trzema pytaniami: czy masz dostęp do informacji o wspólnych pieniądzach, czy możesz wydać rozsądną kwotę bez proszenia o zgodę i czy podniesienie tematu pieniędzy kończy się rozmową, czy karą. Trzy odpowiedzi przeczące to nie jest kwestia stylu prowadzenia domu.
Od czego zacząć, jeśli nie mam własnych pieniędzy?
Od własnego konta w innym banku, z korespondencją elektroniczną i bez powiadomień na wspólny adres. Odkładaj małe, nieregularne kwoty, bo stałe przelewy są najłatwiejsze do zauważenia. Równolegle zabezpiecz dokumenty i sprawdź swoje zobowiązania w Biurze Informacji Kredytowej.
Co zrobić, gdy partner wziął kredyt na moje nazwisko?
Sprawdź swoje zobowiązania w Biurze Informacji Kredytowej, gdzie raz w roku masz do tego bezpłatny dostęp, i zbierz dowody: historię rachunków, wiadomości, dokumenty. Skorzystaj z bezpłatnej pomocy prawnej w punkcie prowadzonym przez powiat albo z konsultacji prawnej pod numerem 800 12 00 02.
Gdzie zadzwonić po pomoc przy przemocy ekonomicznej?
800 12 00 02, czyli Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia", całodobowo i bezpłatnie, także po konsultację prawną. Pomaga również ośrodek interwencji kryzysowej w powiecie. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112.